Aktualności | Mózg dziecka rośnie w ruchu, a nie w internecie. Trwa kampania „Nowe uzależnienia – systemowa profilaktyka”

Najbardziej dynamiczny etap rozwoju mózgu dziecka przypada na pierwsze lata życia – szczególnie w okresie do 6 lat. To właśnie wtedy rozwijają się kluczowe obszary odpowiadające m. in. za język i komunikację, przetwarzanie sensoryczne, emocje i więź z opiekunem oraz funkcje wychowawcze, takie jak planowanie czy samokontrola. Zbyt wczesny kontakt dziecka z ekranem może prowadzić do trwałych deficytów rozwojowych. Przypomina o tym kampania „Nowe uzależnienia – systemowa profilaktyka” Fundacji Instytut Nowej Kultury.

O tym, jak ważny jest to współcześnie temat przypomina dr Paweł Filipczak – wicedyrektor ds. profilaktyki uzależnień i współpracy z samorządami w Instytucie Nowej Kultury oraz nauczyciel akademicki.

Test higieny cyfrowej – jak to wygląda u Ciebie?

Wiemy dobrze, że dzieci uczą się na przykładzie dorosłych. Na początku zachęcam do odpowiedzi na pytania jak często: 

• Korzystasz z urządzeń cyfrowych tuż przed snem lub od razu po obudzeniu się?

• Odczuwasz rozdrażnienie, kiedy nie masz dostępu do Internetu lub swojego urządzenia cyfrowego?

• Zdarza Ci się scrollować (media społecznościowe, wiadomości) lub oglądać filmy w czasie posiłków?

• W trakcie rozmów z rodziną lub znajomymi zdarza Ci się przerywać rozmowę, aby sprawdzić powiadomienia na telefonie? 

Rekomendacje ekspertów 

Naukowcy rekomendują, aby dzieci do lat 2 w ogóle nie korzystały z urządzeń ekranowych, gdyż negatywnie wpływa to m.in. na rozwój mózgu, mowy i pamięci. Od 2 do 5 roku życia dziecko może obejrzeć odpowiednie treści (dostosowane do jego wieku), ale nie dłużej niż przez godzinę dziennie – najlepiej w krótkich odstępach czasowych (po 15–20 minut). Ma się to odbywać w obecności dorosłych (rodziców, opiekunów), których zadaniem jest wprowadzanie dzieci w cyfrowy świat. Kluczowym elementem tego wyzwania jest ukształtowanie odpowiednich nawyków higieny cyfrowej oraz świadomości zagrożeń, jakie niesie ze sobą Internet. Konieczne jest wprowadzenie zasad ekranowych w każdym domu oraz w każdej placówce edukacyjnej. 

Rozmowa w realu, czyli o więzi rodzica i dziecka

Telefon nie powinien być traktowany jako atrakcyjny prezent. Powinien być raczej środkiem do podtrzymania więzi z rodzicami (najsilniejszego czynnika chroniącego dzieci i młodzież przed zachowaniami ryzykownymi). Warto w tym kontekście postawić sobie pytanie: co jako rodzic robię ze swoimi dziećmi? Jak spędzamy czas offline? Czy dzielę ze swoim dzieckiem moje pasje? Czy zapraszam je do majsterkowania, aktywności sportowej, gotowania, rysowania, gier planszowych czy podróżowania?

Już mały brzdąc buszuje w sieci? 

Podczas webinaru dla specjalistów z samorządów współpracujących z Instytutem Nowej Kultury w ramach programu „Porozumienie Skuteczny Samorząd – Efektywna Profilaktyka” dr Magdalena Rowicka dzieliła się bardzo ważnymi wynikami swoich badań. Wynika z nich, że rodzice, którzy regulują swoje emocje za pośrednictwem urządzeń ekranowych wcześniej i częściej udostępniają urządzenia ekranowe swoim dzieciom. Wielu rodziców doświadcza wysokiego poziomu stresu związanego z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. Zapewne wzrost kompetencji w obszarze regulowania swoich emocji oraz praca warsztatowa w grupie innych rodziców (np. w ramach programu „Szkoła dla rodziców i wychowawców”) pomogłaby znaleźć dobre narzędzia pomocne w wychowaniu dzieci i w zadbaniu o swoje zasoby. 

Edukacja poprzez atrakcyjne formy 

Według badań Państwowego Instytutu Badawczego NASK już pięcio- i sześciolatki otrzymują od swoich rodziców pierwszy smartfon z dostępem do Internetu. Dlatego też Instytut Nowej Kultury przygotował specjalną kampanię „Przedszkolak w cyberświecie”, której celem jest wyposażenie rodziców i opiekunów w wiedzę dotyczącą nowych technologii . Przedstawione wyniki badań pokazują, że samorządy lokalne powinny wzmacniać działania związane z profilaktyką uzależnień behawioralnych. Szczególne znaczenie ma wspieranie rodziców, edukacja dzieci i młodzieży oraz budowanie lokalnych systemów profilaktyki odpowiadających na wyzwania współczesnego świata cyfrowego.

Zakończmy inspirującym przesłaniem profesor Krystyny Rymarczyk: „Mózg rośnie w ruchu, nie w Internecie – dziecko potrzebuje zabawy, relacji i doświadczeń, by naprawdę się rozwijać”. (dr Paweł Filipczak/ml)